Lizbona ma tłumy, Cascais blichtr, a Sintra baśnie. Setúbal po prostu robi swoje. Czterdzieści kilometrów na południe od stolicy leży miasto, które nigdy nie zadało sobie trudu, żeby się wystroić dla przyjezdnych, i właśnie dlatego warto się tam wybrać.

Setúbal to przede wszystkim czynny port, a dopiero w dalekiej kolejności cel wyjazdów turystycznych. Kutry wciąż wpływają o świcie, w Mercado do Livramento już przed południem aż huczy od dzisiejszego połowu, a w porze obiadu z małych tascas, czyli knajpek przy porcie, wciąż unosi się zapach grillowanych sardynek. Charakter miasta wyrósł z pięciuset lat rybołówstwa i pozyskiwania soli, a czuć go w porcji choco frito, smażonej mątwy obtoczonej w mące. Wymyślono ją w tutejszych barach i do dziś jest lokalnym daniem, którego koniecznie trzeba spróbować przed wyjazdem.

Większość osób, które przyjeżdżają tu po raz pierwszy, najbardziej zaskakuje to, jak wiele leży w zasięgu ręki. Nad miastem czuwa Forte de São Filipe, a z jego XVI-wiecznych gwiaździstych obwarowań roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków na portugalskim wybrzeżu. W Igreja de Jesus, kościele ukrytym w starym mieście, zachowały się najstarsze w Portugalii manuelińskie zdobienia kamieniarskie, wykute, zanim ten styl w ogóle doczekał się nazwy.

W estuarium Sado tuż obok miasta żyje osiadłe stado butlonosów, które możesz obserwować podczas rejsu niewielką łodzią. To jedna z zaledwie kilku takich populacji, jakie przetrwały w Europie. Na drugim brzegu leży półwysep Tróia, długi pas sosnowego lasu i jasnego piasku, na który dopłyniesz promem z portu w niecałe dwadzieścia minut. Z kolei w głębi lądu, w paśmie Serra da Arrábida, kryje się Praia do Creiro, turkusowa zatoczka, która moim zdaniem należy do najpiękniejszych plaż w kraju.

Poznaję Portugalię od 2001 roku i razem z moją żoną Portugalką przez te lata wiele razy wracałem do Setúbal, czy to na poranek w Livramento, na długi obiad ze świeżą rybą na nabrzeżu, czy na niespieszną przejażdżkę drogą N379 przez wzgórza Serra da Arrábida. W tym przewodniku dzielę się tym, czego się dowiedzieliśmy, żeby i tobie udało się poznać to miasto tak, jak my je znamy.

Forte de São Filipe – Silnie umocniony fort wzniesiono w XVI wieku, by bronił miasta przed zagrożeniami od strony morza w czasach, gdy Portugalię i Hiszpanię łączyła unia. Fort wznosi się w najwyższym punkcie Setúbal, a z gwiaździstych obwarowań rozciągają się zachwycające widoki na cały region.

Mercado do Livramento – Jeden z najlepszych targów z żywnością i świeżymi produktami w Portugalii, z mnóstwem stoisk, na których kupisz wszystko, od świeżych ryb po lokalne rękodzieło. Gwarna i chaotyczna, prawdziwa Portugalia w pigułce.

Igreja de Jesus – Ten niski kościół to pierwszy w Portugalii przykład architektury manuelińskiej, bogato zdobionej, dekoracyjnej odmiany późnego gotyku. Świątynia przylegała do klasztoru Jezusa, w którym dziś mieści się muzeum miejskie.

Choco Frito – Pyszna specjalność Setúbal, czyli obtoczona w mące mątwa smażona na patelni. Danie narodziło się w tutejszych barach i restauracjach, gdzie ścinki ryb sprzedawano tanio jako przekąskę do kieliszka i pogawędek.

Półwysep Tróia – Piaszczysta mierzeja i dziewicze lasy sosnowe to ustronne miejsce wypoczynku europejskich bogaczy i celebrytów. Wybrzeże półwyspu Tróia tworzą piękne piaszczyste plaże, a dostać się tam łatwo regularnym promem z portu w Setúbal.

Jeśli planujesz dłuższy pobyt w Setúbal, w okolicy warto zobaczyć:
Przejażdżka drogą N379 – Jedna z najbardziej malowniczych tras w Portugalii, biegnąca dawnymi szlakami rolniczymi przez wzgórza Serra da Arrábida.
Zamek w Palmeli – Wspaniały zamek z zachwycającym widokiem na okolicę
Praia do Creiro – Śmiało można ją uznać za jedną z najpiękniejszych plaż Portugalii: złoty piasek i turkusowa woda w otoczeniu dziewiczych lasów Serra da Arrábida.
Degustacja wina w Palácio da Bacalhôa – Spróbuj najlepszych win z Setúbal we wspaniałej scenerii Palácio da Bacalhôa. (Uwaga: pałac leży w miejscowości Azeitão i trzeba wcześniej zarezerwować wizytę: www.bacalhoa.pt)
Lapa de Santa Margarida – Niewielka kaplica w jaskini u stóp klifu. Jej urok tkwi w trudnym zejściu i niezwykłym położeniu.
Ruínas Romanas de Tróia – Ruiny rzymskiej solarni otoczone rajskimi plażami półwyspu Tróia.
Pełny przewodnik po najciekawszych zabytkach i atrakcjach Setúbal znajdziesz tutaj.

Wschodni brzeg półwyspu Tróia w pobliżu Ruínas Romanas de Tróia

Setúbal to świetny pomysł na jednodniową wycieczkę z Lizbony lub Sesimbry. Mimo to turyści często go pomijają i wybierają raczej Sintrę, Cascais, Évorę czy Óbidos. W mieście czeka sporo różnorodnych atrakcji i sposobów na spędzenie czasu, a przy tym jego atmosfera jest znacznie bardziej autentycznie portugalska niż w Lizbonie.

Setúbal to idealne miejsce, żeby zobaczyć, jak na co dzień żyją Portugalczycy. Jest tu tętniący życiem targ Mercado do Livramento (wt.–niedz.), są kawiarnie przy Praça de Bocage, w których toczy się życie towarzyskie, i znakomite restauracje z owocami morza tuż przy porcie rybackim. Dodatkowym atutem Setúbalu jest to, że nie jest aż tak znany, więc nigdy nie zalewają go tłumy turystów z autokarów.

Typowa jednodniowa wycieczka do Setúbalu obejmuje targ, zabytkowe centrum, nabrzeże, port rybacki, a na koniec wizytę w twierdzy. Dojazd do Setúbalu jest bardzo prosty: z Lizbony kursuje bezpośredni pociąg, a z Sesimbry regularny autobus.

Poniżej znajdziesz interaktywną mapę z proponowaną trasą jednodniowej wycieczki po Setúbalu. Trasa zaczyna się na dworcu kolejowym i liczy łącznie 8,7 km. Na mapie jest też dodatkowy spacer na plażę Albarquel (10), zaznaczony na szaro.

Atrakcje: 1) kościół Santa María 2) Praça de Bocage 3) kościół São Julião 4) Câmara Municipal (ratusz) 5) Casa da Cultura 6) Mosteiro de Jesus 7) Mercado do Livramento 8) Forte de São Filipe 9) park miejski Albarquel 10) plaża Albarquel 11) Doca de Pesca (port rybacki) 12) Jardim Engenheiro Luís (ogród nad rzeką) 13) Atlantic Ferries (prom na półwysep Troia) 14) Doca do Comércio (handlowy port rybacki 15) Miradouro de São Domingos (punkt widokowy) 16) Museu do Trabalho Michel Giacometti 17) Portal Historico (brama)
Rada: Podejście do Forte de São Filipe (8) jest bardzo strome, więc po wizycie na targu Livramento (7) możesz rozważyć taksówkę.
Powiązane artykuły: Przewodnik po plażach Setúbalu

Doca de Pesca i nabrzeże portowe Setúbalu

Kolorowa „Golfinho Parade” na Avenida José Mourinho

Setúbal nie jest typowym miejscem na wakacje, ale jeśli szukasz czegoś naprawdę wyjątkowego, nie zawiedziesz się. Nie bierz jednak Setúbalu za nieskazitelny kurort plażowy ani za wypielęgnowaną miejscowość turystyczną. To pracowite miasto portowe z charakterem i pazurem.

Na wakacje Setúbal lepiej nadaje się dla bardziej samodzielnych turystów albo podróżników zainteresowanych kulturą, którzy szukają autentycznej Portugalii. Jeśli marzysz raczej o plaży i odpoczynku, rozważ Sesimbrę, Cascais lub Costa da Caparica.

Setúbal jest za to ciekawą bazą wypadową do zwiedzania regionu, a jednodniowych wycieczek jest tu tyle, że bez trudu wypełnisz nimi cały tydzień. Często łączy się Setúbal z objazdem środkowej Portugalii albo traktuje go jako drugi przystanek (np. Lizbona i Setúbal albo Cascais i Setúbal).

Baza noclegowa w Setúbalu stoi na bardzo dobrym poziomie, a ceny są wyraźnie niższe niż w słynniejszych kurortach czy w Lizbonie. Jedzenie, restauracje i życie nocne to tu znakomity stosunek jakości do ceny, bo Setúbal jest nastawiony na Portugalczyków i miejscowych. Żeby w pełni wykorzystać pobyt w regionie Setúbalu, warto mieć samochód. Pozwoli ci zwiedzić wzgórza Arrábida i dotrzeć na przylądek Cabo Espichel.

Na poniższej mapie znajdziesz najlepsze hotele i inne noclegi w Setúbalu. Jeśli ustawisz daty swojego wyjazdu, zobaczysz aktualne ceny i dostępność.

Praça de Bocage to główny plac Setúbalu

Setúbal i Sesimbra leżą blisko siebie, ale pod niemal każdym względem ważnym dla turysty ogromnie się od siebie różnią.

Setúbal to duże miasto, w którym najważniejsze są przemysł i port, a Sesimbra to znacznie mniejsze miasteczko rybackie i popularny cel wakacyjny. Na parę spokojnych dni na plaży najlepiej wybrać się do Sesimbry, ale w Setúbalu jest znacznie więcej do zobaczenia i do zrobienia.

Jeśli szukasz miejsca na wakacje, które wciąż zachowało portugalską atmosferę, Sesimbra będzie idealna. Setúbal znacznie lepiej sprawdza się jako cel jednodniowej wycieczki albo przystanek podczas objazdu Portugalii.

Sesimbrę i Setúbal można zwiedzić w ciągu jednego dnia, ale liczba atrakcji w okolicy aż prosi się o dłuższy pobyt.

Z Lizbony do Setúbal najlepiej dojechać pociągiem.

Połączenie obsługuje Fertagus (jedyny prywatny przewoźnik kolejowy w Portugalii), a podróż trwa godzinę. Bilet normalny kosztuje 5,35 €, a opłatę pobiera się z karty „Navegante”, z której korzysta się we wszystkich środkach komunikacji publicznej w Lizbonie.

W Lizbonie pociąg odjeżdża ze stacji Roma-Areeiro i jedzie przez stacje Entrecampos, Sete-Rios i Campolide. Pociągi kursują co najmniej raz na godzinę, a aktualny rozkład znajdziesz na stronie Fertagus: www.fertagus.pt

Rada: koniecznie sprawdź rozkład, bo nie każdy pociąg z Lizbony dojeżdża do Setúbal. Wiele kursów kończy bieg w Coinie, 15 km na północny zachód od Setúbal.

W Setúbal dworzec kolejowy leży na północ od miasta (GPS: 38.53117, -8.88497), a stamtąd na Praça de Bocage dojdziesz pieszo w 18 minut (1,3 km).

Z Lizbony do Setúbal jeździ też sporo autobusów, ale pociąg Fertagus jest wygodniejszy. Komunikację autobusową w regionie Setúbal obsługuje Carris Metropolitana, a z Lizbony kursują autobusy ekspresowe (linia 4720 lub 4725). Szczegóły znajdziesz na stronie Carris Metropolitana: carrismetropolitana.pt

Piętrowy pociąg Fertagus na stacji Roma-Areeiro

Dworzec kolejowy w Setúbal

Z Setúbal do Troi pływają dwa rodzaje promów: szybki katamaran pasażerski i wolniejszy prom samochodowy. Obie przeprawy obsługuje Atlantic Ferries.

Jaskrawozielony katamaran odpływa z Cais 3 w Setúbal (GPS: 38.520, -8.889) i dopływa do kompleksu mariny w Troi.

Rejs katamaranem w obie strony kosztuje 9,10 €. Płacisz w Setúbal, przy rejsie do Troi, a powrót (z Troi do Setúbal) jest bezpłatny. Rozkład rejsów zmienia się w zależności od sezonu, ale promy kursują co najmniej raz na godzinę, a latem częściej. Aktualny rozkład jest na stronie Atlantic Ferries: www.atlanticferries.pt

Prom samochodowy odpływa z portu w Setúbal (GPS: 38.521, -8.885) i dobija do przystani „Sol Tróia” w połowie wschodniego brzegu półwyspu. Przeprawa samochodu z kierowcą kosztuje 20,40 €, a dwie przeprawy (tam i z powrotem) 36,70 €. Za każdego dodatkowego pasażera płacisz 5,40 €.

Latem katamaran do Troi jest bardzo oblegany, bo całe miasto ciągnie na tamtejsze plaże.

Prom samochodowy wpływa do portu w Setúbal

W estuarium Sado mieszka na stałe duże stado butlonosów, które często można zobaczyć, jak pływają i baraszkują w tutejszych wodach. Obecnie stado liczy 28 delfinów. Żyją tu od 1981 roku, kiedy odkryły obfitość pożywienia (labraksów, mątw i cefali) na bagnistych obrzeżach estuarium.
Czymś wyjątkowym, co można zrobić w Setúbal, jest rejs z obserwacją delfinów. Dwugodzinna wycieczka kosztuje około 45 € (więcej szczegółów tutaj).

Największą atrakcją turystyczną Setúbal jest Forte de São Filipe.
Fort pochodzi z 1590 roku i powstał za panowania dynastii filipińskiej, gdy Portugalią rządziła Hiszpania. Bronił ujścia Sado przed piratami i atakami od strony morza (zwłaszcza Anglików i Holendrów), ale też demonstrował hiszpańską potęgę mieszkańcom Setúbal, którzy opierali się hiszpańskiemu panowaniu.

Kamień węgielny uroczyście położył król Filip I w 1582 roku. Fort poświęcono świętemu Filipowi, ale tak się składa, że to samo imię nosił król…

Forte de São Filipe zaprojektowano na nieregularnym planie gwiazdy, z masywnymi murami zdolnymi wytrzymać ciężki ostrzał artyleryjski. Z murów obronnych rozciągają się wspaniałe widoki na estuarium Sado i miasto, a wewnątrz fortu kryje się piękna, wyłożona azulejos kaplica pod wezwaniem świętego Filipa.

Dawne koszary fortu zamieniono w luksusowy hotel: Pousada de São Filipe

Przepiękna mała kaplica pod wezwaniem świętego Filipa

Mercado do Livramento to jedna z najlepszych hal targowych w Portugalii. Ma ponad 130 stoisk, na których kupisz wszystko, od świeżych produktów po lokalne rękodzieło, ale jej główną specjalnością jest duży targ rybny.

Na targu rybnym panuje chaos i gwar: głośne przekupki sprzedają świeży połów z kutrów rybackich Setúbal, a znający się na rzeczy kucharze przychodzą tu po najlepsze ryby i owoce morza. Targ (od wtorku do niedzieli) jest czynny od 7:00 do 14:00, ale większość ryb sprzedaje się do 11:00. W poniedziałki targ jest zamknięty.

Przy wejściu do hali zobaczysz piękne panele z azulejos przedstawiające tradycyjne życie rolnicze regionu Setúbal. Warto je obejrzeć, nawet gdy targ jest zamknięty.